bannerjaenneweb

Afdrukken

05 Observaties

 

Hans Andreus

uit: Verzamelde gedichten, Bert Bakker/Daamen, Amsterdam, 1984.

Het tweede gedicht waarin de kwestie van waarnemen bekeken wordt. Drie grootheden zijn er: de waarnemer; het waarnemen; het waargenomene.

In de meest extreme vorm: wat is, is alleen maar omdat iemand het waarneemt: 'zonder waarnemer / vervallen waarneming / en het waargenomene.' De mens, de waarnemer, is alles. Je kunt het lezen als: de mens maakt zijn wereld, is de schepper van zijn wereld.

De eerste twee strofes lijken een vaststelling, en niet meer dan dat, een wetenschappelijke tekst waarin zorgvuldig subjectiviteit wordt vermeden. Maar strofe drie maakt zich los van dat schema, de dichter breekt uit de begrenzing van de realiteit: 'Meer waarnemen / dan je waarneemt / is de kunst.'  Dat is geen vaststelling meer, dat gaat over streven, over verlangen, --- boven jezelf uitstijgen.

En daarmee wordt de schaal van dat alles teruggebracht, tot een zekere bescheidenheid: er is dus meer mogelijk; de mens kan reiken naar iets buiten zijn 'grenzen', buiten de grenzen van de onmiddellijke waarneming. 'Dat is de kunst.'

... 'de kunst' .....'kunst'? Betekent kunst niet net dat je de grenzen van het 'waarnemen' overschrijdt?

Vbg 5

Afdrukken

06 's Morgens

 

Jan Hanlo

uit: Verzamelde gedichten, G.A. van Oorschot, Amsterdam, 1970.

Hanlo's gedicht begint zo simpel, met het nauwkeurig verankeren van een  moment in de stroom van de tijd, 'Het was half vijf 's morgens in April'. Zo begin je  wanneer je, heel concreet, een verhaal gaat vertellen. Je geeft de relevante details: wanneer was het, wat gebeurde er. Dat idee wordt nog versterkt door Hanlo's stijl: 'parlando', alsof je gewoon praat, verslag doet van een voorval.

Twee, drie  regels lang lijkt het gedicht zich zo te ontwikkelen, maar dan, na de derde regel, (met 'op mijn eigen wijze' komt er al een ander, persoonlijk element in) nemen  het verlangen en  de verbeeldingskracht het over van de simpele werkelijkheid: 'mocht mijn fluiten gelijken op de zang van de grote lijster' . En, alsof er een wonder gebeurt: het verlangen wordt werkelijkheid. 'En waarlijk':  dat is de taal van de evangelies. De wens is waarheid geworden. 

 5a--jan-hanlo-s-morgens-web

Wat is het dat dat 'wonder' teweeg brengt? De prille dageraad van een voorjaarsmorgen, het lichte gevoel van een nieuwe dag die begint: dat gevoel dat alles mogelijk is? Het euforische gevoel je een te voelen, niet alleen met een zingende lijster, maar met de wereld om je heen. Het gevoel van optimisme,  uitgelatenheid, dat je herkent  in vogelgezang, het symbool van levensvreugde (of natuurlijk: denkt te herkennen, want wij mensen projecteren graag onze gevoelens). Het wonder is: te leven.

Een mooi, raak citaat van Guus Middag over Jan Hanlo: "...op het moment waarop ik zijn gedichten ga lezen. Dan ben ik weer dezelfde lezer als die ik was toen ik Hanlo voor het eerst las. Een beginner. Dan ga ik weer die bijzondere wereld binnen waarin een dichter spreekt die ook alles wat hij wist weer vergeten lijkt te zijn, en zojuist weer helemaal opnieuw is begonnen. Als een kind. Een nieuwe bladzijde, een nieuwe dichter. Je kunt er zo mee beginnen. Een inleiding is niet nodig."  (bron: Jan Hanlo, Tjielp tjielp, Inleiding door Guus Middag; Van Oorschot, 2009. Zie www.jhanlo.nl)

Vbg 6

Afdrukken

07 Excuse

 

Pierre Kemp

uit: Verzameld werk, G.A. van Oorschot, Amsterdam, 1976.

Eenzelfde bescheiden, bijna verontschuldigende toon als bij van Strijtem.

Het zou een beschrijving kunnen zijn van wandelen: je loopt niet in de eerste plaats om een bepaald doel te bereiken, maar om het gaan. Niet de bestemming telt, maar de ervaringen van het onderweg zijn: 'omdat langs de weg zulke hoge bomen / boven zulke kleine bloempjes staan.' Het hele scala van de ons omringende wereld: van majestueus hoog, tot klein, nietig.  Ergens heengaan, een bestemming kiezen, alleen maar als excuus voor het gaan: 'ik ben er maar zo'n beetje heengegaan': achteloos, niet echt doelgericht. Maar voor je de conclusie trekt dat dat is wat het gedicht zegt, komt er dat onverwachte einde, de laatste twee regels, 'dat ik werkelijk gekomen ben.' En dan lijkt er plotseling toch doelgerichtheid te zijn: 'bestemming bereikt'.

Je wordt in het ongewisse gelaten: waar is die 'ik' dan 'werkelijk gekomen'? Dat 'gekomen' is ambigu, het kan op twee dingen duiden: op 'komen' zonder meer, dat wil zeggen onderweg zijn;  maar ook op 'aankomen',  je bestemming bereiken. Wat is hier dan die bestemming? De conclusie zou kunnen zijn: de weg is de bestemming. Geen concrete bestemming, die buiten jezelf is, maar een bestemming die je in jezelf vindt. 'ik erken / dat ik werkelijk gekomen ben': het besef dat de bestemming gevonden is in het komen, in de ervaring van een weg afgelegd te hebben.

 opening-bij-de-kei--wethouder-Dauven-web


Vbg 7

Afdrukken

07a "kepelke bie de Brög

Karel Dorren

’t Kepelke bie de Bröğ

                         Leef  Vruike in ’t kepelke,
                         Bie oos Geul, vlak aan de bröğ,
                         Mèt de Baoge veur eur ouge
                         En ’t kesjtièlke in de röğ.

                         Leef Vruike in ’t kepelke,
                         Bie oos Geul, vlak aan de bröğ,
                         Ederein hilt Uuch in ière
                         In ’t lendsje van de Bök.

                        Leef Vruike in ’t kepelke,
                        Bie oos Geul, vlak aan de bröğ,
                        Sjpaart door ’t Kinneke, dat God ies
                        Oes veur zörg en leid en drök.

                       Leef Vruike in ’t kepelke,
                       Bie oos Geul, vlak aan de bröğ,
                       Laot diet volk, dat Uuch zoa leef haet,
                       Deile in Eur groat gelök.

                                        Karel Dorren.

 

 

Vbg 7a

Disclaimer

Dit is de officiële website van de Stichting. We doen er alles aan om deze website actueel te houden en te voorzien van correcte informatie. Komt u desondanks toch iets tegen dat niet correct of verouderd is, dan stellen wij uw reactie zeer op prijs. U kunt hiervoor het email-adres Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. gebruiken of naar het contactformulier gaan.