bannerjaenneweb

Afdrukken

05 De lente komt

 

Herman Gorter

uit De mooiste natuurgedichten: van vroeger en later, Kok, Kampen, 1986

Beluister het gedicht van Herman Gorter, voorgedragen door Jacques Giesen


"Een nieuwe lente en een nieuw geluid"; het begin van Mei. Een gedicht, dat Gorter publiceerde in 1889 is een van de beroemdste regels uit de Nederlandse poëzie geworden. Niet vreemd, want zo'n schijnbaar simpele regel verwoordt eigenlijk perfect het gevoel dat lente bij ons oproept: optimisme, verwachting, levensvreugde, opleven.

n12aw

Dat zelfde gevoel krijg je bij dit gedicht: het is zo herkenbaar, zo'n dag dat  na een lange tijd van grijze, kille dagen plotseling de hemel stralend blauw is, en je voelt: de lente zit in de lucht! Gorter  vond de bestaande woorden in de taal niet toereikend om dat gevoel te beschrijven; hij smeedt zelf nieuwe woorden: 'de tintellichtluchten, de blauwenwitluchten'.

Maar wat Gorter beschrijft gaat dieper dan een vluchtig, kortstondig gevoel van tevredenheid over een mooie dag: het is een gevoel van extase, een emotie zo sterk en intens dat ze raakt aan het punt waar de uitersten van verrukking en angst bij elkaar komen. Gorter verwoordt het diepe inzicht dat zo'n sterke emotie twee polen heeft: het extatische gevoel deel uit te maken van de kosmos (want daarmee is de verandering van seizoenen verbonden) roept niet alleen een geluksgevoel op, maar kan ook angst teweeg brengen - angst om te worden meegesleurd door de sterke stroom van die emotie, angst jezelf over te geven aan  het onbekende terrein waarheen die emotie leidt.

 
 

g35w

GW 5

Afdrukken

06 Één blik/omvat het landschap: Wijd

 

Frida Vogels

uit De harde kern, Gedichten, G.A. van Oorschot, Amsterdam, 1994

Nee, blauwe bergen en ravijnen zijn er niet in Zuid-Limburg. Frida Vogels heeft haar inspiratie, de beelden die het materiaal vormen van dit gedicht, waarschijnlijk uit Italië, waar ze woont.  Maar een wijde blik, die het hele landschap omvat, dat kan je ook ervaren in dit landschap, dat de Geul gevormd heeft. De blik die ver reikt, tot aan de horizon, de einder; groen en blauw ook hier: de kleuren van het wijde, open landschap en de lucht.

i.327w

In het gedicht wordt een beeld opgeroepen van de prachtige natuur die de mens omringt: 'zon, groene bossen, blauwe bergen' aan de einder. Dat is wat de eerste strofe ten toon spreidt. Maar je kunt het ook symbolisch lezen, als een beschrijving, een allegorie, van de levensweg, want in de tweede strofe kantelt het beeld. Die strofe vormt een contrast met de eerste;  na het wijde, grootse  landschap wordt de blik nu gevangen door een smal pad dat door een nauw ravijn loopt - na de stemming van euforie en optimisme, die de eerste strofe oproept, volgen de onvermijdelijke moeilijkheden en beperkingen: het nauwe ravijn, woekerplanten, dode takken, de donkere grond staan daar symbool voor.

Maar ook deze sombere episode kent een einde: het gedicht eindigt met opnieuw een lichte toets: 'bezaaid met lila bloempjes'.

 n20aw

GW 6

Afdrukken

07 De halm

 

Aart van der Leeuw

Luister naar het gedicht van Aart van der Leeuw voorgedragen door Jacques Giesen


uit: De mooiste natuurgedichten:  van vroeger en later, Kok, Kampen, 1986

Van der Leeuw vertelt een verhaal, een klein verhaaltje. Als in een filmscène: ruisend, wuivend riet op de voorgrond; en dan verschijnt er een kind (een jongen?)  in beeld. Het riet trekt zijn aandacht - hij breekt een halm af, snijdt die tot een fluitje, en haalt er muziek uit.

Einde verhaal? Nee, in de tweede strofe verschuift de aandacht naar de plant, die het fluitje leverde. Het riet wordt toegesproken als een persoon, en in die optiek kan de plant ook een wens hebben: stem te geven aan vreugde en levenslust. En de dichter zoomt uit naar het weidse landschap, daar voel je de verandering die het fluiten teweeg brengt: ' 't lage land' wordt jubelend overstroomd met muziek.

o-58w

 

GW 7 

Afdrukken

08 Ster

 

M. Vasalis

uit: Vergezichten en gezichten, G.A. van Oorschot, Amsterdam, 1954

o-95w

Een heel klein gedicht, maar wat een groots thema: 'ik', een mens,  tegenover de grandeur van het universum. Een individu, deel uitmakend van de kosmos, maar tegelijk die kosmos observerend.

Dat zijn de enige twee elementen in dit gedicht: een mens, 'ik', en een ster. Beide zijn ze alleen, de ster expliciet, de 'ik' impliciet. Maar plotseling, als in een flits, wordt de 'ik' zich bewust van een relatie: 'Ik zag vanavond voor het eerst een ster' en dan: 'Ik was ineens van hem doordrongen' .

De kosmos is voor ons verbonden met veel diepliggende associaties en gevoelens, die moeilijk in woorden te vangen zijn. Al die gevoelens roept Vasalis op in dit gedicht, niet door ze op te sommen, maar door beelden die als het ware die associaties doen mee vibreren. Het heelal, zichtbaar in die ene ster, betekent: grootsheid, ruimte . Het staat ook voor onveranderlijkheid; niet grillig en vergankelijk, maar vast en  blijvend ('hij trilde niet'); voor onmetelijke tijd, voor het oerbegin - zo essentieel anders dan de korte, eindige, jachtige mensentijd ('hij leek zo jong en /van vóór verdriet');  voor licht (de sterren als bron en baken van licht); voor de kleinheid van de  mens tegenover die immensiteit, en voor leegte ('alleen'). En in die ster, die daar alleen lijkt te staan, ziet de mens zijn eigen alleen zijn weerspiegeld.

Er zijn parallellen tussen dit gedicht van Vasalis en De roeier van Kopland: in beide is er een 'ik'-persoon die de wereld buiten zichzelf observeert, maar die eigenlijk juist daardoor zich bewust is van zichzelf.

En natuurlijk roept dit gedicht ook een vergelijking op met Het vrije veld van Bernlef - ook daar:  de mens in zijn vergankelijkheid, met herinneringen en verdriet, tegenover de onaantastbaarheid, de onbeweeglijkheid, tegenover het licht aan het begin van het heelal.

GW 8

Disclaimer

Dit is de officiële website van de Stichting. We doen er alles aan om deze website actueel te houden en te voorzien van correcte informatie. Komt u desondanks toch iets tegen dat niet correct of verouderd is, dan stellen wij uw reactie zeer op prijs. U kunt hiervoor het email-adres Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. gebruiken of naar het contactformulier gaan.